Sygnały stresu u psa – niezbędna wiedza

Sygnały stresu u psa – niezbędna wiedza

Niemal codziennie jako opiekunowie zwierząt obcujemy z mnogością wysyłanych przez nie sygnałów. Zapewne bardzo często jesteś w stanie stwierdzić, czy w danej chwili Twój pies jest śpiący, czy zachęca Cię do wspólnej zabawy. Świat tego typu znaków jest tak niezwykle bogaty i złożony, że w dalszym ciągu prowadzone są liczne badania, mające pomóc nam w jak najlepszym odczytywaniu psich zachowań. Pośród nich znajdują się również sygnały stresu, których znajomość powinna zaliczać się do kanonu podstaw obopólnego porozumienia.

Czym jest stres?

Zarówno ludzie, jak i zwierzęta bardzo często doświadczamy poczucia stresu, który w rozsądnej dawce jest nam pomocne w życiu. Pozwala na lepsze zmobilizowanie sił w danym momencie, przyspieszając nie tylko procesy myślowe, ale i krążenie krwi i zwiększenie zawartości tlenu w organizmie. Niestety nadmiar stresu lub jego długotrwałe oddziaływanie prowadzą do postępujących patologii. Mocno zestresowane zwierzę znajdujące się w nieuchronnej sytuacji zagrażającej jego bezpieczeństwu w wyniku eskalacji zachowania ugryzie w akcie obrony.

Czym są sygnały stresu u psa?

Słynna trenerka, Turid Rugaas, poświęciła precyzyjnemu systemowi znaków i zachowań swoją znaną publikację pod tytułem „Sygnały uspokajające”. Określa się je mianem CS (od angielskiego określenia calming signals – sygnały uspokajające). Przedstawia ona zestaw zachowań prezentowanych przez psy w niekomfortowym i stresującym położeniu, które chcą uniknąć konfliktów ze strony swoich pobratymców.

Obecnie w środowiskach behawiorystów toczą się dyskusje dotyczące zmiany ich nazewnictwa na sygnały stresu, gdyż nie są do końca zbadane pod względem ich przebiegu – czy to wyłącznie reakcja na nieprzyjemną sytuację, czy działanie zawczasu w celu uspokojenia działań adwersarza. Bez względu na przyjęte nazewnictwo każda osoba, nawet niebędąca bezpośrednim opiekunem psa, powinna poznać sygnały zwiastujące dyskomfort, aby uniknąć napięć i konfliktów w relacjach ze zwierzęciem. Ich znajomość z pewnością pomogłaby w zmniejszeniu liczby pogryzień.

Jakie wyróżniamy sygnały stresu?

W zależności od konkretnej sytuacji, natężenia napięcia, jak i osobowości konkretnie reagującego psa, można wyodrębnić różnego rodzaju sygnały.

Do najczęściej spotykanych można zaliczyć:

• unikanie kontaktu wzrokowego,
• odwracanie głowy lub całego ciała,
• przymknięcie oczu, mruganie,
• zastyganie w bezruchu lub powolne poruszanie się do przodu,
• ziewanie, robienie specyficznego uśmiechu,
• oblizywanie warg i nosa,
• zmiana pozycji – siadanie, kładzenie się,
• podchodzenie po łuku,
• wchodzenie pomiędzy inne psy lub ludzi,
• wąchanie podłoża, znaczenie terenu,
• machanie ogonem krótkimi ruchami.

Część z nich zapewne brzmi znajomo i jesteś w stanie zauważyć je u swojego psa albo u zwierząt prezentowanych na wielu filmach lub zdjęciach w Internecie. Przestudiuj powyższe sygnały i zwróć uwagę, jak wiele z nich jest ignorowanych przez ludzi i może doprowadzić do naprawdę niebezpiecznych sytuacji. Nie każdy pies będzie reagował tak samo, wszystko zależy od jego prywatnej drabiny agresji.

Czym jest drabina agresji?

Drabina agresji jest pewnym zobrazowaniem występujących kolejno zachowań, które może prezentować pies na skutek narastającego w nim poczucia stresu. Otwierają ją nieznaczne reakcje w postaci ziewania, mrugania lub oblizywania nosa i z miarę postępującego uczucia dyskomfortu następuje kolejno: odwracanie głowy, całego ciała, siadanie, podnoszenie łapy, odchodzenie, przywieranie do podłoża ze ściągniętymi do tyłu uszami, kulenie się i podkulanie ogona, leżenie na grzbiecie z odsłoniętym brzuchem, zastyganie w bezruchu i wpatrywanie się, warczenie, kłapanie zębami i otwarta agresja w postaci gryzienia. Pies jako gatunek społeczny traktuje sygnały łagodzące konflikty bardzo poważnie i ignorowanie kolejnych „szczebli drabiny” może doprowadzić do ich pomijania. Ignorancja i brak zdolności rozumienia poszczególnych gestów, nierzadko kończą się wybuchem „niespodziewanej agresji”, której przecież w wielu przypadkach naprawdę można zapobiec.

Co może doprowadzić do wystąpienia stresu u psów ?

Warto zwrócić jeszcze uwagę na konkretne zachowania, opisane bardzo dobrze przez Turid Rugaas, które mogą doprowadzić do sytuacji stresowych:

• bezpośrednie zagrożenie (ze strony innych psów lub ludzi),
• przemoc, złość i agresja w najbliższym otoczeniu,
• za ciasna obroża i szarpanie na smyczy,
• zbyt duże wymagania podczas codziennych treningów,
• za dużo ruchu dla młodego psa,
• za mało aktywności fizycznej,
• poczucie głodu i pragnienia,
• zbyt wysoka temperatura lub dokuczliwy chłód,
• choroba i odczuwanie bólu,
• dokuczliwy hałas,
• poczucie osamotnienia,
• wydarzenia powodujące wystąpienie szoku,
• nadmiar zabaw związanych z aportowaniem i pogonią za innymi psami,
• częste przeprowadzki i zmiany rytmu dnia.

Jak można rozpoznać stres u psa?

Stres może objawiać się w rozmaity sposób zależnie od jego źródła oraz konkretnej osobowości i odporności psychicznej danego psa:

• prezentowanie sygnałów uspokajających, otrzepywanie się,
• wokalizacja (wycie, piszczenie i szczekanie),
• nadmierna pobudliwość, niemożność wejścia w stan odpoczynku, problemy z koncentracją,
• histeryczne reakcje na znane bodźce, obsesyjne podążanie za obiektami,
• poddenerwowanie i agresywne zachowanie,
• wylizywanie własnego ciała i podgryzanie,
• niszczenie przedmiotów,
• pojawienie się biegunki oraz nieprzyjemnego zapachu z całego ciała,
• napięcie mięśni i drżenie,
• niezdrowy wygląd sierści, która staje się matowa i sztywna z łupieżem,
• zwiększone oddawanie moczu przy zmniejszonym apetycie.

Jak możesz pomóc swojemu psu?

Mnogość czynników wywołujących stres, ich natężenia i reakcji jest niezwykle zróżnicowana. W związku z tym nie istnieje jedna, idealna porada, która pomoże w złagodzeniu stresu każdemu psu. Przede wszystkim warto w tym celu odwiedzić weterynarza, aby wykluczyć wpływ bólu lub choroby. Jeśli źródło stresu nie ma swojego źródła w kwestiach zdrowotnych, warto zasięgnąć porady specjalisty, który przeprowadzi rzetelny wywiad związany z dobrostanem zwierzęcia. Zazwyczaj poddaje się analizie codzienną rutynę, dobór metod szkoleniowych, zaspokajanie niezbędnych potrzeb i poziom poczucia bezpieczeństwa.